Sprawozdawczość finansowa spółek giełdowych

Każda spółka publiczna zobligowana jest przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie do prezentacji swojej aktywności w postaci cyklicznych raportów. I tak, spółka publikuje raporty kwartalne i półroczne, jednak najważniejszym jest raport roczny, który zawiera roczne sprawozdanie finansowe emitenta. Sprawozdanie to powinno być sporządzone zgodnie z zasadami rachunkowości obowiązującymi emitenta – w przypadku spółek giełdowych z siedzibą w Polsce są to Międzynarodowe Standardy Rachunkowości/Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej. Jednak czy wszystkie spółki spełniają te wymagania? Czemu jest to takie ważne?

Czym są Międzynarodowe Standardy Rachunkowości oraz Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej? Są to standardy i interpretacje przyjęte przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości. Od 2005 roku wszystkie spółki giełdowe państw członkowskich Unii Europejskiej są zobligowane do prowadzenia swoich ksiąg rachunkowych a co za tym idzie prezentacji sprawozdań finansowych w myśl właśnie tych reguł.

W przypadku trudnej sytuacji gospodarczej na świecie, w której się obecnie znajdujemy, wzrasta niepewność oraz pogłębia się brak zaufania do rynków finansowych. Zapewnienie pełnej zgodności Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej przez spółki sprzyjać może odbudowie wiarygodności informacji sprawozdawczych, a ich zastosowanie może podnieść atrakcyjność spółki (m.in. dla potencjalnych inwestorów zagranicznych czy kredytodawców).

W podwalinach MSR i MSSF leżą założenia koncepcyjne będące niejako narzędziem zmniejszającym istnienie różnic w interpretacji przepisów, a co za tym idzie rozpoznawania i prezentacji poszczególnych pozycji w sprawozdaniu finansowym. Założenia stanowią również furtkę dla Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości otwierającą drogę do logicznego i spójnego formułowania nowych standardów oraz aktualizacji tych już istniejących. Ich zaletą jest użyteczność dla różnych modeli rachunkowości stosowanych przez spółki.

Założenia koncepcyjne to zbiór fundamentalnych zasad skupiających się na:

  • celu sporządzania sprawozdań finansowych,
  • zasadach wyceny poszczególnych składników,
  • cechach jakościowych sprawozdań finansowych,
  • definicji kapitału oraz pojęciu utrzymania kapitału.

Ponadto, założenia koncepcyjne wskazują na potrzeby informacyjne odbiorców sprawozdań finansowych – inwestorów, pożyczkodawców, dostawców i innych partnerów handlowych, pracowników itp.

Sprawozdanie finansowe publikowane przez spółkę giełdową raportującą wg MSR/MSSF musi składać się z pięciu części:

  • bilans,
  • rachunek zysków i strat,
  • rachunek przepływów pieniężnych,
  • zestawienie zmian w kapitale własnym,
  • informacja dodatkowa – wstęp do sprawozdania finansowego oraz noty objaśniające.

Sprawozdanie finansowe powinno przedstawiać prawdziwy i rzetelny wizerunek Spółki. Nie tylko od strony finansowej, ale również gospodarczej. Winno odzwierciedlać decyzje podejmowane przez kadrę kierowniczą, stanowić narzędzie do kontroli funkcji powierniczej kierownictwa oraz zarządzania zasobami danej jednostki gospodarczej. Dodatkowo powinno być sporządzone zachowując zrozumiałość, przydatność, istotność, wiarygodność, przewagę treści nad formą, neutralność, kompletność, ostrożność oraz porównywalność. Co to znaczy? Informacje zawarte w sprawozdaniach powinny być obiektywne i przydatne do podejmowania decyzji przez odbiorców, przedstawione bezbłędnie zgodnie z treścią ekonomiczną transakcji. Aktywa oraz przychody nie powinny być zawyżane, a zobowiązania i koszty zaniżane. Informacja zawarta w sprawozdaniu powinna też być ciągła w czasie. W przypadku, gdy jednak zasady rachunkowości zmieniają się w ciągu roku obrotowego, powodując zmianę stopnia porównywalności danych muszą zostać opisane we wstępie do sprawozdania finansowego.

Co więcej poleganie na MSR/MSSF jako standardach raportowania umożliwia przeprowadzenie wiarygodnej analizy porównawczej przez inwestorów. Stosowanie standardów tych zapewnia firmie przejrzystość i porównywalność sprawozdań, nie tylko na rynku lokalnym, ale również międzynarodowym. Warto podkreślić, że stosowanie wspomnianych standardów sprawozdawczości ułatwia rozpoznanie ryzyka finansowego i gospodarczego związanego z daną spółką. Bez wątpienia, stosowanie Międzynarodowych Standardów Rachunkowości ma wiele zalet, nie tylko dla Spółek, ale także dla inwestorów – obecnych i tych potencjalnych. Ale czy wszystkie aspekty związane z tym zagadnieniem przedstawiają się w takich kolorowych aspektach? Prawdę mówiąc, nie zawsze.

Zapewnienie pełnej zgodności z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej wciąż stanowi pewne trudności i niedogodności. MSSF są znacznie bardziej skomplikowane wymagając przy tym większego wysiłku i wiedzy, ponieważ uzyskanie wiarygodnego i solidnego komentarza do przepisów nie jest wcale takie proste.

Dotyczy to również obszarów, które zapewniają wybór stosowania kilku dopuszczalnych rozwiązań bądź poprawność ich stosowania uzależniona jest od osądów kierownictwa spółki. Trudność sprawia również prawidłowe i rzetelne przedstawienie analiz wrażliwości danych finansowych na czynniki rynkowe i ekonomiczne. Również łatwość zrozumienia prezentowanych informacji i przejrzystość sprawozdań finansowych sprawiają spółkom kłopoty. Atrakcyjność danego podmiotu można zwiększyć poprzez poprawienie wcześniej wymienionych aspektów a także przez wzięcie pod uwagę interesów i oczekiwań inwestorów, co do przekazywania w sprawozdaniach informacji kluczowych dla właściwej oceny sytuacji finansowej podmiotu przez odbiorcę. Z perspektywy inwestora ważne jest jak najszybsze opublikowanie przez spółkę raportu. Ceni on sobie informacje rzetelne oraz możliwie najświeższe. Zbyt późna publikacja raportu przez spółkę wiąże się dla niego ze zwiększonym ryzykiem inwestycyjnym.

Nie lada wyzwaniem dla spółek jest zastosowanie MSR/MSSF po raz pierwszy. Pomocy i wskazówek należy szukać w MSSF 1, który obszernie porusza temat pierwszego zastosowania tychże standardów. Ważnym jest, aby spółka przyjęła MSSF po raz pierwszy na drodze wyraźnej i nieopatrzonej zastrzeżeniami deklaracji zgodności z MSSF. W znacznym uproszczeniu proces ten składa się z 4 kroków. Przede wszystkim należy pamiętać o stosowaniu się do najnowszej opublikowanej wersji standardów. Następnie należy dokonać przeglądu pozycji w sprawozdaniu oraz wprowadzić lub usunąć poszczególne pozycje celem osiągnięcia zgodności ze standardami. Później należy ponownie wycenić składniki majątku, jak i zobowiązań oraz przeprowadzić konieczne zmiany w klasyfikacji pomiędzy pozycjami. Co ważne, obowiązująca wersja standardu nie wymaga, by spółki retrospektywnie stosowały wymogi usuwania ze sprawozdania finansowego określonych transakcji w odniesieniu do wcześniejszych okresów. Niemniej jednak spółka na mocy wstecznej powinna przekształcić swoje sprawozdanie finansowe za rok poprzedzający rok obrotowy w którym nastąpiło przejście na raportowanie w myśl MSR/MSSF.

Na przeciw potrzebom inwestora wychodzi biegły rewident, czyli nikt inny jak audytor. Rolą audytora jest sprawdzenie, czy spółka sporządziła swoje sprawozdanie finansowe zgodnie z przyjętymi przez nią zasadami rachunkowości oraz zgodnie z obowiązującym prawem poprzez proces jakim jest badanie sprawozdania finansowego. Rewizja finansowa jest istotnym zagadnieniem powiązanym ze sprawozdawczością finansową emitentów giełdowych, ponieważ każdy z nich niezależnie od bycia w publicznym obrocie na parkiecie głównym czy też na rynku alternatywnym, jest zobligowany do przedstawiania zrewidowanych sprawozdań rocznych. Dodatkowo emitenci zmagający się z parkietem głównym są zobowiązani do publikacji raportów półrocznych tj. za pierwsze półrocze roku obrotowego również przebadanych przez biegłego rewidenta. Badanie sprawozdania przez biegłego rewidenta eliminuje istotne błędy popełnione przez kadrę kierowniczą w interpretacji przepisów prawnych, zapewniając rzetelne odzwierciedlenie sytuacji spółki.

Deloitte opublikował raport [1] zastosowania Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej w praktykach spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. W pierwszym tego typie przeglądzie wzięto pod uwagę 40 sprawozdań finansowych grup kapitałowych za 2011 rok, sporządzonych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej. Wyniki te zestawiono z efektami podobnej analizy przeprowadzonej przez Spółkę w Szwajcarii we wrześniu 2012 roku. Z raportu wynika, iż:

- Średnio 85 dni zajęło spółkom notowanym na warszawskim parkiecie sporządzenie sprawozdania finansowego (mierzone od dnia bilansowego do daty publikacji sprawozdania finansowego). Spółkom notowanym na szwajcarskiej giełdzie papierów wartościowych SIX Swiss Exchange proces ten zajmuje średnio 52 dni,

- Rachunek zysków i strat zawiera zbyt wiele pozycji – długość tego dokumentu waha się od 13 do 34 pozycji (mierzona liczbą pozycji od pierwszej linii sprawozdania do linii „zysk netto”). W Szwajcarii liczba ta waha się od 12 do 21.

- Sprawozdanie z sytuacji finansowej jest zbyt duże. Średnia objętość sprawozdania to 42 pozycje. Najdłuższe zawiera 55 pozycji, a najkrótsze 29. Natomiast w Szwajcarii jest to odpowiednio 27 i 45 (średnio 36).

Warto w tym momencie nadmienić, iż Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej nie określają pożądanej długości rachunku zysku i strat oraz sprawozdania z sytuacji finansowej spółki. Zawierają jedynie wytyczne, jakie pozycje powinny być zaprezentowane przez spółkę, jako minimum, pozwalając im dostosować dokumenty do swoich indywidualnych potrzeb. Podawanie przez emitenta konkretnych, rzeczowych informacji w podstawowych sprawozdaniach finansowych wydawałoby się bardziej zasadne od prezentacji rozbudowanych, bardzo szczegółowych danych. Spółki, które chciałyby przedstawiać bardziej szczegółowe informacje, mogłyby by prezentować je w notach do sprawozdań. Sprzyjałoby to zwiększeniu przejrzystości dokumentów i lepszemu zrozumieniu sprawozdań.

- 34% spółek prezentujących wartość firmy w sprawozdaniu finansowym nie ujawniło, wymaganej przez Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej, informacji dotyczących alokacji wartości firmy do ośrodków wypracowujących środki pieniężne.

- Większość spółek przedstawiło podstawowe założenia przyjęte na potrzeby testu utraty wartości firmy. Jednak zaledwie 28% spółek prezentujących wartość firmy w sprawozdaniu finansowym dokonało wymaganego przez Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej ujawnienia analizy wrażliwości tych założeń. Nieujawnienie tych założeń powoduje, iż inwestor nie posiada pełnego obrazu, co do możliwości generowania korzyści ekonomicznych przez wartość firmy i aktywa z nią związane, a także ewentualnego ryzyka utraty jej wartości i powiązanych aktywów.

Podsumowując Spółki powinny dołożyć więcej staranności pod kątem cech jakościowych w trakcie sporządzania sprawozdań finansowych, nie tylko tych rocznych, ale też kwartalnych. Łatwość odbioru i przejrzystość informacji mogą być asem w rękawie emitenta podczas poszukiwania zainteresowania inwestorów. Same dobre wyniki finansowe nie zagwarantują sukcesu podczas pozyskiwania inwestorów, jeżeli informacje nie zostaną przedstawione w klarowny sposób. Oto recepta na sukces długofalowej i dobrej współpracy z inwestorami.

Agnieszka Klejne
artykuł powstał na potrzeby raportu Dolnośląskiej Agencji Rozwoju Regionalnego podsumowującego projekt Inwestuj w Innowacje

[1] Raport Deloitte, Sprawozdawczość finansowa spółek notowanych na GPW w Warszawie. Raport z przeglądu zastosowania MSSF w 2011 roku, wyd. 2013 r.